TRANSKRIP: Inisyal nga Pamahayag sa Lead Counsel ni Depensa ni Duterte, si Nicholas Kaufman

Salamat, Madam Moniz. Nagpasalamat usab ako kang Mr. Batuyan sa iyang interbensyon. Apan nabati nako nga kinahanglan ko siyang pahinumduman nga kini usa ka korte sa hustisya nga nagadesisyon sa mga butang pinasikad sa ebidensya, dili pinasikad sa pulitikal nga pagpanglimbong, ug dili pinasikad sa tinguha nga magdalit og pag-ilis sa rehimen nga supak sa demokratikong kabubut-on sa katawhan.

Ug labi na gyud dili pinasikad sa mga pamahayag ni Ombudsman Jesus Crispin Remulla, nga mitug-an, sumala kang Mr. Butuyan, nga dili kuno matagaan og hustisya sa sulod sa nasud tungod sa kakulang sa mga forensic reports ug police reports. 

Karon, wala ko mahibalo kung unsang kaso ang gidangatan sa metaporikal nga sakayan ni Mr. Butuyan, apan klaro nga wala pa gyud niya nabasa ang ebidensya. 

Samtang siya nag-estorya, among gisusi ang ebidensya. Ug gikan niadto nga ebidensya, among nakit-an ang labing minus 35 ka report nga nagasuporta sa 49 ka insidente nga gihisgutan sa dokumento nga naglangkob sa mga kaso. 

Mga Halangdun nga Hukom, si Rodrigo Duterte mao, ug magpabilin gayod, nga usa ka talagsaong panghitabo. Bag-o ug dili madawat sa kadaghanan ang iyang estilo sa pagdumala sa estado. Ang iyang mga pagpamalikas ug pagpasobra sa iyang mga pulong nga makapalagot sa kadaghanan, samtang ang iyang pagkamatinud-anun ug hilabihan ka-popular makapalagot sa uban.

Bukas siya nga nag-estorya nga gikan sa kasingkasing, tinud-anay ug sinsero. Ug unsa ka dakong kalainan niya kung itandi sa iyang misunod sa Malacañang.

Alang kang Presidente Rody, kung unsa iyang pulong, mao gayud kadto. Ug nasayod ang katawhan niana. Alang kang Presidente Bongbong, ang iyang pulong alang lamang sa mga hangin, ug dili kini malimtan sa katawhan.  

Hinumdumi ninyung tanan ang sulat nga gipirmahan ni Presidente Ferdinand Marcos Jr.—anaa sa screen— diin siya naghatag og lig-on kaayo nga saad nga ang iyang gobyerno, ug akong ikutlo ang iyang mga pulong, “will not assist the ICC in any way, shape, or form.”

Apan, sama sa atong nahibaw-an, napakyas siya sa pagtuman niining saad. Si Rodrigo Duterte gi-hijack sa paagi nga supak sa konstitusyon ug walay kaandam nga giguyod paingon sa The Hague. Ug sa dihang gitawag siya aron ipasabot ang mga lihok sa iyang amo nga may kalabutan niadtong sulat sa usa ka Senate committee hearing, ang kanhi nga Secretary of Justice, si Mr. Jesus Crispin Remulla pag-usab, mipadayon sa sama nga di matinud-anong linya. Ug akong ikulto ang iyang mga pulong: “We did not assist the ICC. We continue with the very tenor of the letter that we did not assist the ICC and we did not have any contact with them.”

Mao kana iyang giingon.

Apan pinaagi sa usa ka dokumento nga nanggula gikan sa pundok sa prosekusyon (prosecution team) sa pikas ug gipadayag lang sa amo usa ka semana ang milabay—dili isip mahinungdanong impormasyon para sa preparasyon sa among depensa, kondili ingon kunohay nga ebidensyang makaayo sa akusado—karon among mapamatud-an ang dugay na namong gidudahan.

Ang dokumento naglangkob sa transkrip sa usa ka tawag sa telepono nga tinago nga na-record tali sa upat ka partido nga dili nato hinganlan sa publiko, ug usa niining mga partido nagpasigarbo—nagpasigarbo nga siya kuno ang hilom nga kauban ni Presidente BBM, nga nagdumala sa usa ka eskema sa pagpasulod og mga testigo ngadto niining korte samtang sa parehas nga higayon nagpasalig nga maprotektahan niya ang makatarunganong pagpanghimakak (plausible deniability) ni Presidente BBM.

Busa tinuod gayod nga kaso sa depensa nga si Presidente Ferdinand Marcos Jr. aktibong mituyo sa  pag-neutralize kang Rodrigo Duterte ug sa iyang panulondon.

Oo, Mr. Deputy Prosecutor, gigamit nako ang bantugang pulong nga neutralize, nga sentro ug mahinungdanon kaayo sa teorya sa inyong kaso, kay kabalo ka sama kanako nga akong gigamit ang maong termino sa metaporikal nga paagi.

Ug karon itunong ko na sa unod sa mga kaso. Apan sa dili pa, usa o duha ka pulong bahin sa geopolitical nga konteksto.

Ang salot sa iligal nga narkotiks dili lang problema sa Pilipinas. Sama sa atong nasayran, kini nagapanglupig usab sa Latin America, diin makahisgot ko og tulo ka nasud nga mas taas pa ang gidaghanon sa mga namatay sa kamot sa mga vigilante ug mga tigpatuman sa balaod per capita sa populasyon kaysa sa panahon pa ni Duterte.

Angay nimong mahibaw-an, ug sama sa inyong madungog gikan sa prosekusyon, ang Pilipinas isip nasud kay adunay talagsaon nga posisyon kay nahimutang kini nga usa ka transit hub sa pagpasa-pasa sa mga narkotiks nga nagagikan sa mga kartel sa China. Anaa ug wala man si Duterte, mao kini ang among posisyon, nga ang gidaghanon sa kamatayon magpadayon unta nga nagsaka.

Sa tinuod lang, sama sa among pamatud-an pinaagi sa istadistika ug mga report, ang gidaghanon sa mga namatay nga may kalabotan sa narkotiks nga mga krimen misaka pa human mobiya sa gahum si Rodrigo Duterte.

Ug asa man, akong pangutana, ang International Criminal Court sukad niadto?

Karon, ang usa ka kauban sa representante sa mga biktima nga naglingkod sa pikas, usa ka gitawag nga legal assistant sa ICC counsel, mitindog ug bantog nga miingon sa usa sa daghan niyang mga interbyu sa media nga si Rodrigo Duterte nga wala nagdumala og gubat batok sa droga, kondili usa ka gubat batok sa mga kabus.

Gubat batok sa kabus, akong pangutana? Kon adunay tinuod, ang hingpit nga legal nga kampanya ni Duterte batok sa illegal nga droga ug sa mga tig-suplay niini nahitabo sa panahon nga ang iyang administrasyon aktibong nagpatuman sa pipila sa labing mahinungdanong redistributive nga mga patakaran sa mga miaging tuig, tanan may tumong sa pagpamenos sa kawad-on: legislative nga reporma niadtong 2017 aron mapa-ubsan ang personal income taxes sa mga trabahante; ang pagpalapad sa social protection nga nailhan isip 4Ps nga nagtumong sa paghatag og kanunayong cash transfer sa kabus ug daghan-og-anak nga mga pamilya; universal health care; ug, kinahanglan pa ba nako isulti, ang Magna Carta of the Poor—nga naglatid sa katungod sa igo nga pagkaon, disente nga puloy-anan, edukasyon, ug mas taas nga istandard sa panglawas.

Ang kamatuoran nga ang kadaghanan sa namatay nga may kalabotan sa drug-related crime nagpuyo sa labing kabus nga mga lugar, usa ka butang nga makita sa tanang katilingban nga nag-antos sa sama nga problema. Apan kinsa may tinud-anay nga mahimong moakusar niining tawhana, si Rodrigo Duterte, nga nagpuyo og usa ka klarong simple nga kinabuhi, nga siya mismo misukol batok sa kabus?

Mao ni ang tawong sa edad nga singko anyos nga ning-abot sa Davao ug nagpuyo sa usa ka payag nga ang ulan mutulo gikan atop, nga kinahanglan niyang mukamang ilawom sa lamesa sa kusina aron dili mabasa. Dili kini ang tawong natawo nga adunahan ug giandam arun mahimung presidente gikan sa iyahang pagkabata.

Mao ni ang taw nga anak sa usa ka abogado ug usa ka gobernador nga nagtudlo kaniya sa disiplina, mga bili sa kinabuhi, ug pagtahod sa katawhan pinaagi sa pagpakita nga siya kabahin gayod sa katawhan.

Mao ni ang taw, nga sa dihang presidente na siya mismo, milikay sa mga kaluhoan ug mga pribilehiyo sa hataas nga katungdanan, ug sama sa mga nag-una ug nagsunod kaniya, wala siya matulog sa palasyo nga kahalangdon sa Malacañang, kondili sa yano ug halos militar nga payag sa iyang mga bodyguard.

Ang iyang pagkaon dili mga mahalon nga hiwa sa gi-import nga Australian beef, kondili buwad ug kan-on. Usa ka tawong yano ang tinguha, ang iyang kalipay wala sa cocktail party circuit sa Forbes Park, kondili sa mga dalan baybayon diin siya maglibot ug magmotor, dili aron mangita’g patyonon, Mr. Prosecutor, kondili nga halos siya mismo ang mapatay tungod sa iyang paghigugma sa katulin.

Mao ni ang tawong nagbayad ug naningkamot sa law school, ug nakapasar sa bar exam niadtong 1972, hapit sa parehas nga adlaw sa dihang ang mga tanke ni Marcos Sr. nagligid sa dalan human sa pagdeklara sa Martial Law.

Ug niadtong mahinungdanong adlawa, si Rodrigo Duterte unang naatubang sa kasamok sa pagpang-abuso sa gahum sa mga elitista ug sa pagpanglupig. Ug misangput siya og usa ka desisyon.

Niadtong adlawa, iyang gipili nga ihalad ang iyang kaugalingon sa usa ka kinabuhi nga puno sa pag-alagad sa katawhan. Isip usa ka propesor sa lokal nga police academy ug usa ka piskal sa Davao, si Rodrigo Duterte, naugmad iyahang malungtarun nga tinguha,  ang uban pa gani moingon nga usa ka lig-on nga kahilig sa balaod ug kahapsay—usa ka butang nga walay pagpanuko niyang gipatuman sa tibuok panahon sa iyang pagkamayor sa Davao City; dili sama sa giingon sa prosekusyon, pinaagi sa pagpugas og patay ug kagubot, kondili pinaagi sa pagkab-ot sa gugma, pagtahod, ug pagdayeg sa iyang mga lungsuranun, sila mismong mga lungsuranon nga nagpadayon og re-elect kaniya kanunay, termino human sa termino, sa dili moubos sa pito ka higayon sulod sa labaw sa duha ka dekada.

Ug sa kapin sa baynte ka tuig niyang pag-alagad isip mayor sa Davao, si Rodrigo Duterte ug ang iyang pamilya nakapalambo sa lungsod nga gikan sa usa ka kasikbit nga kuta sa communist insurgency ug kriminal nga kabangis ngadto sa lungsod nga giisip karon nga usa sa pinakaluwas nga siyudad, dili lang sa Pilipinas, kondili sa tibuok kalibutan. Kini mao ang gitawag nga Davao model nga gusto sa prosekusyon nga ipatuo ninyo nga kodigo lang kuno sa walay pugong nga kriminal nga kabangis.

Ug kini mao ang klase sa liderato ang gipangita sa nasudnong Pilipino niadtong 2016.

Busa si Rodrigo Duterte napili tungod sa iyahang lig-on ug dili matarug nga pasalig sa balaod ug kahapsay.

Ug human sa iyang pagkapili isip presidente, si Rodrigo Duterte nagpabilin nga taw alang sa katawhan, nga walay pagpaninguha sa pagpatron sa katawhan. Aktibo sa iyang mga paagi, ug adunay maisog nga tono, gigamit niya ang dila sa kadalanan, dili ang diskurso sa internasyonal nga diplomasya. Gi-estorya niya ang gustong madungog sa mga taw, apan gi-estorya niya sa paagi nga nakalapas sa pagbati sa mga lider sa kalibutan nga wala naanad sa mga sama nga mga pagpamulong.  

Adunay usa ka panghitabo, ug mao kadto ang nakapaduso kaniya sa hinay-hinay nga pagkanaug sa delikadong dalan paingon sa selda sa prisohan sa The Hague. Karon tuguti ko nga akong e-estorya kaninyu kung unsay nahitabu.  

Nagasugod kini sa media, nga kontrolado sa mga gamhanan ug politikal nga impluwensyadong sektor. Pinaagi sa usa ka sensational nga headline ug baliko nga editorial slant, ginabaligya sa mga mogul ang ilang diyaryo samtang ginapalawom ang partisan nga adyenda sa mga nagpalikod nga anaa sa kagamhanan. Padak-on nila ang makaikag ug makapahibulong nga bahin ug pasagdan ang tinuod nga konteksto kay mao kana ang makadani sa tigbasa.  

Ug mao pud kadto ang nahitabo kang Rodrigo Duterte, nga ang iyang mga pamulong nahimong masustansyang pagkaon para sa iyang mga kaaway ug mga detractor. Usa ka tawo nga ang iyang hyperbole, pagpasigarbo, ug retorika, sa dihang mabalita, mahimong natural nga target sa pribadong ginastohan nga mga NGO ug mga human rights activists, usa ka luag nga kolektibo nga mas nailhan isip civil society.

Ning-abot kini nga mga tawo sa Pilipinas aron ipauswag ang usa ka adyenda nga mas kulang pa sa tumong kaysa sa media. Ug pinondohan pag-ayo sa mga tycoon nga mas dako pa og plano, nag-imprenta sila sa ilang mga sinaw nga report nga puno sa iconic nga hulagway sa mga naghilak nga pamilya ug patay nga lawas sa mga krimen sa gabii nga nabasa sa ulan, nga gipahayagan sa neon nga suga. Mga hulagway nga maampingong gimugna aron mahagit ang konsensya ug mapukaw ang emosyon, ug, sa ikadugang ko pa, gamiton sa prosekusyon bisan pa kung wala silay direktang kalabutan sa mga kaso.

Ug gitagaan nila ang ilang mga report og mabangis nga mga titulo nga murag gikan sa James Bond movie, sama sa “License to Kill”, “One Shot to the Head”, “You Can Die Anytime”, o yano lang “They Just Kill”.

Ang mga photographer ginabida, ug ang ilang mga litrato gi-exhibit isip sining sa tibuok kalibutan. Ug ang maisugon nga mga peryodista nga mao ang ilang mga tinubdan makadawat og mga pasidungog ug Nobel Prizes. Ug hinay-hinay apan hugot, ang ilang naratibo mahimong balaan, dili matandog, ug dili malanay nga kamatuoran.

Ug busa, motaas ang pressure, ug ang mga akademiko nga nagasuroy sa mga koridor sa mga progresibong departamento sa unibersidad sa Estados Unidos mag-tweet sa ilang research ug magmantala sa ilang mga artikulo nga nagapanghambog og mga pulong sama sa crimes against humanity, systematic attacks against the civilian population. Ug ilang itudlo sa usa ka taw, siya lang, ug isulat ang mga islogan sama sa accountability ug prevention of impunity. Nagahatag sila sa ilang libre nga tambag kung unsay angay buhaton—usahay mga akademiko pa nga kaniadto nagtrabaho uban sa prosekutor sa International Criminal Court. Ginapasa ang mga komunikasyon ug mga reklamo, ug ang nahabilin, ingon pa nila, kasaysayan.

Sa bisan unsang paagi, wala man kita nagtigom karon dinhi aron husgahan ang usa ka tawo pinasikad sa iyang bastos nga pamatasan o sa iyang bastos nga sinultian. Nagkatigom kining korte alang sa usa ka confirmation hearing aron susihon kon adunay ba lig-on nga mga hinungdan aron motuo nga si Rodrigo Duterte, ang presidente sa katawhan, kauban ang nagkalain-laing gitawag nga co-perpetrators sa mga tuig sa iyang pagdumala, nagtukod og kriminal nga polisiya sa halas ug walay pagpugong nga pagpamatay.

Ug sukad kay naa man kita sa korte sa hustisya, angay nga ipahan-ay, bisan pa nga dili na unta kinahanglan, nga ang mga kaso ginadesisyonan pinasikad sa ebidensya, dili sa hunahuna-huna lang, dili sa tsismis, dili sa “spicy gossip”, ug klaro kaayo dili sa pulitikal nga retorika ug pagpanghambug. Kay sa pagtapos sa adlaw, kung wala pa kadtong saba ug kontrobersyal nga mga estoya, wala untay igong puwersa aron dad-on ang presidente sa katawhan ngadto sa The Hague.

Ug sa dihang imbestigaron ninyo ang ebidensya sa prosekusyon, hangyo ko kaninyo nga ablihan ninyo ang inyong hunahuna ug pangutan-on dili lang kon gipili ba og maayo ang mga ebidensya nga gipakita, kondili kon adunay bay mga ebidensya nga wala gipakita sa prosekusyon. 
Ug akong isulti kini nga may hustong kabug-at, labi na may kalabotan sa retorika ni Duterte, kay among pamatud-an sa unod sa among mga presentasyon nga kadtong mga bantog nga mga pamulong nga ginakutkot sa prosekusyon gipili ug gi-cherry-pick aron paboran ang ilang naratibo, samtang wala apila ang daghang mga pamulong sa kanhi president diin klaro nga iyang gitun-an ang prinsipyo sa legal nga pagdepensa sa kaugalingon.

Kami sa depensa, nakabasa sa daghang mga pamulong nga among nakit-an. Sa tinuod lang, sa among gamay kaayong opisina sa pinakaibabaw nga andana sa pinakalayo nga bilding niining kompleks, aduna miy counter nga nagatiktik. Ug matag higayon nga makakita kami ug mga pamulong nga musupak sa teorya sa pagpamatay sa prosekusyon pinaagi sa paghisgot sa self-defense, among gisaulog ug giingon nga “nail in the coffin” na usab sa kaso sa prosekusyon.

Sumala sa istadistika karong adlawa, sukwahi sa 20 ka mga pamulong nga ginakuhaan sa prosekusyon aron mapamatud-an ang incitement to kill, nakit-an namo ang 35 ka dugang pa nga nag-ingon sa eksaktong sukwahi. Tugoti ko ko ninyo nga ihatag ang duha ka pananglitan gikan sa mismong mga gipamulong ni Deputy Prosecutor karong adlawa.

Atong tan-awon una ang bantog nga Pieta speech nga gituohan sa Deputy Prosecutor. Mao ni ang iyang giingun.  

Mao ni ang ingon sa Deputy Prosecutor: “Kadtung mga wala pa makasulay, kadtung mga wala pa makasulay sa ginadili nga droga, kung di mo ganahan mamatay o masakitan, ayaw mo pagsalig sa pari, apil na ang mga nag-adbokasya sa tawhanung katungod. Dili sila makapugong sa kamatayon.” ug nagpadayon pa kadto.

Apan kung atong tan-awon, sa mao gihapong pamulong, usa ka bahin nga tingali wala nabasaha sa Deputy Prosecutor, mao kini ang iyang giingon: “Alang sa atong mga opisyal sa kapulisan ug uban pang mga opisyal, buhata ninyo ang inyong katungdanan ug makadawat kamo sa walay puas nga suporta gikan sa Opisina sa Presidente. Kauban ninyo ako sa tanang higayon. Apan kon abusohon ninyo ang inyong awtoridad, adunay mabug-at nga silot nga inyong atubangon, kay mahimong mas grabe pa kamo kaysa sa kriminalidad mismo.”  

Anaa diha. Anaa sa atubangan ninyo mismo. PECSO, ebidensyang nakapabor sa akusado nga makita sulod mismo sa mga alegasyon sa piskalya sa kasong kriminal.

Dili ko na lang usikon ang akong oras sa pagpakita sa ikaduhang pamulong, apan anaa pud to. Kon adunay pay oras sa katapusan, akong ipakita.

Busa kung idugang nimo niana ang laing napulo ka pamulong gikan sa baynte nga pamulong nga gibasehan sa prosekusyon sa ilang dokumento nga naglangkob sa mga kaso—human sa tanan, ania kita sa korte ug nagasalig kita sa ebidensya—unsa man gyud ang ebidensyang ilang gidala? Baynte ka pamulong; napulo ana, akong igpasalig, ug among ipakita kini sa unod sa among mga presentasyon, nnga aglangkob og ebidensyang nakaayo sa akusado nga mosuporta sa kaso sa depensa.

Sa laing pagkasulti, kung imong idugang ang napulo nga among nailhan sa baynte sa prosekusyon ngadto sa among kinatibuk-ang 35, mouabot ta sa 45 ka pamulong batok sa napulo, nga sumala namo nagasuporta sa paggamit sa kusog lamang ubos sa self-defense. Mao na, 350% nga mas daghang mga pamulong pabor sa among depensa, ug 350% nga dugang rason nga dili ikumpirma ang mga kaso.

Ug makasiguro mo nga sa katapusan sa karong adlawa nga mga pagdungog, kon dili man ang nagpakaaron-ingnon nga legal nga katabang sa abogado sa ICC alang sa mga biktima o usa ka intern sa prosekusyon,pagatugyanan sila sa pagpangita sa tibuok internet sa bisan unsang paagi aron pamatud-an nga nasayop si Kaufman. Ug ipahayag ko kini—ipahayag ko sa hayag ug klaro—nga mura’g wala pa masayri sa piskalya: dili igo nga moingon nga tungod kay ang kanhing presidente naghimo og hilabihang makapasuko nga mga pamulong ug adunay mga namatay, awtomatiko na nga siya kriminal nga responsable sa maong mga kamatayon.

Sa niini nga hugna sa proseso, kinahanglan ipakita sa prosekusyon nga adunay lig-on nga hinungdan aron motoo nga ang kanhing presidente nagtinguha ug naglantaw daan nga adunay mga mamatay tungod sa iyang makapasuko nga panultion.

Alang sa piskalya nga moingon nga si Rodrigo Duterte nanghinaut nga adunay mga mamatay, o walay pagtagad kung adunay mamatay tungod sa iyang mga pamulong — nga dili man tinuod — dili kana igo. Busa, aron maitala pag-usab: ang pinulongan ni Rodrigo Duterte wala gitumong sa giingong mga suspetsadong tigbaligya og droga, sama sa paghulagway sa piskalya, kondili direkta ngadto sa mga nagalason sa katilingban pinaagi sa ilang mga droga — ug dili, akong ipasiugda, uban sa tuyo nga mopatay.

Ang iyang retorika maampingong gikalibrar aron mopukaw og kahadlok ug pagtuman, aron itanom ang kahadlok sa ilang mga kasingkasing ug aron ipasulod sa ilang hunahuna ang pagtahod sa balaod. Wala’y labaw, wala’y kulang. Mao kana ang iyang tuyo, ug dili kana usa ka krimen. Ug daghan sa maong mga tigbaligya og droga mismo ang nangayo nga makasulod sa prisohan — nahinumdom pa ko sa mga hulagway sa telebisyon — naglinya sila aron mosurender ug magpasulod sa prisohan.

Karon, akong gihagit ang akong mga kauban sa pikas nga pamatud-an ang kasukwahi. Kay sama sa atong nasayran, sa usa ka prosesong kriminal, ang karga sa pagpamatuod anaa sa piskalya. Sila ang nagdala niining kasoha, ug sila ang adunay katungdanan sa pagpamatuod niini.

Si Rodrigo Duterte walay obligasyon nga kumbinsihon ang kalibutan sa bisan unsang butang, ug kini usa ka maayong bentaha alang kaniya ilabi na kon hisgotan ang iyang kahimtang sa panglawas karon. Nagbarug siya nga malig-on sa iyang panulondon, ug ginapadayon niya ang iyang pagka-inoosente.  

Karon, motunong ako sa kinatibuk-ang pagkamatarong ug pagkawalay pagpihig sa imbestigasyon, nga sama sa atong nahibaloan, gituyo nga usa ka patas ug walay pagpihig nga proseso sa pagtigom sa ebidensya.

Isip usa ka kanhi piskal, naanad ako nga ang mga ahensiya sa imbestigasyon mosubay sa tanang makatarunganong linya sa pagsusi, mopaminaw ug motimbang sa tanang testimonya, ug susihon pag-ayo ang tanang dokumento ug forensic nga ebidensya, sa dili pa magrekomendar kon kinsa ang angay pasakaan og kaso. Apan dili ingon ana ang nahitabo niining maong piskalya.

Sa dihang among gisusi, kami sa depensa, ang dagan sa imbestigasyon niining kasoha, usa ka butang ang klaro kaayo: ang Chief Prosecutor niining korte, si Mr. Karim Khan, dili lamang napakyas pag-ayo sa pagtuman sa iyang mga katungdanan ubos sa Rome Statute—nga nagkinahanglan kaniya nga susihon ang mga kahimtang nga makapawala sa sala ingon man ang makapasangil—kundili, sumala sa among alegasyon, iyang gihugawan mismo ang maong imbestigasyon pinaagi sa pagpadagan niini sa usa ka direksiyon lamang, nga adunay daan nang gitumong ug gitinguha.

Tuguti kong ipasabot sa inyuha. Bisan tuod ang ICC opisyal nga mitugot sa pagsugod sa imbestigasyon sa gitawag nilang sitwasyon sa Pilipinas sa ulahing bahin sa 2021, kini gipahunong ug gipabalik sa Pilipinas pipila ka bulan ang milabay alang sa opisyal nga imbestigasyon ug kini mibalik lamang sa ulahing bahin sa 2023.  

Apan ang tinuod nga unod sa imbestigasyon bahin sa Count 1, nga may kalabotan sa mga kalihokan sa maong giingong hinimo-himong grupo nga Davao Death Squad, nagsugod na sa mas sayo pa, nga may usa ra ka tumong—ang pag-ipit ug pagpasangil kang Rodrigo Duterte. 
Sa pagkatinuod, balik pa sa 2018, sa panahon sa gitawag nilang preliminary nga eksaminasyon, aduna nay usa ka indibidwal ang piskalya nga pagatawgon nato nga P1, nga murag gitinol kanila nga walay bisan unsang kalisod. Kining P1 na-interbyu na sa mas sayo pa nga petsa ni walay lain kondili ang Chief Prosecutor nga si Karim Khan, sa iyang kanhing kapasidad isip pribadong abogado ug ang nag-angkon sa kaugalingon nga lider…  

…Ug unsa man kining impormasyon nga “matinud-anong” gihatag ni Karim Khan kaniya? Usa ka libro nga karon gisandigan sa piskalya isip ebidensya—usa ka walay bili ug puno sa panaway nga sinulat nga murag hinimo-himong istorya, nga may titulo nga Duterte Harry. Mga Halangdon nga Hukom, ang hulagway sa atubangan nga tabon sa maong libro igo na aron mosulti sa tanan. Murag nagasinggit gyud kini og “pagkawalay pagpihig,” dili ba? Siyempre, gisulti ko kana nga may sarkasmo.

Maayo na lamang alang kanamo sa depensa nga ang Appeals Chamber nakadesisyon na sa pagdiskwalipikar kang Chief Prosecutor Karim Khan niining kasoha—usa ka maayong kalamboan nga nagpakita sa pagbarog sa hustong etika sa propesyon. Apan sa among opinyon,  ulahi na kaayo kini aron maluwas pa ang integridad sa imbestigasyon nga iyang gidumala—usa ka imbestigasyon diin iyang gitago ang iyang kanhing papel isip abogado sa mga biktima, nga kaniadto pa mitan-aw sa among kliyente ingon nga suspetsadong mamumuno sukad pa niadtong 2018 ug hangtod sa mismong adlaw sa wala pa ang Pre-Trial Chamber mipagula sa mando sa pagdakop.

Mga Halangdon nga Hukom, sa mosunod nga pipila ka adlaw, among tinguhaon nga makumbinsi kamo sa hingpit nga kakulang sa ebidensya batok kang Rodrigo Duterte. Ipakita namo nga ang gamay kaayo nga ihap sa mga pamulong nga gisandigan sa piskalya dili nagpakita og kriminal nga katuyuan.

Ipakita usab namo kaninyo nga bisan unsa pa ang ilang paningkamot, wala gyud makuha sa mga imbestigador sa piskalya bisan usa sa ilang giingong mga nagtinabangay nga saksi sa krimen—nga ang kredibilidad hapit sa wala—nga moangkon nga nadungog nila ang kanhing presidente, si Rodrigo Duterte, nga naghatag og mando sa pagpatay sa bisan unsang higayon nga may kalabotan sa mga kaso o sa bisan unsang insidente nga gilatid dinhi.

Ug naglaum kami nga sa dihang mahuman ninyo ang inyong deliberasyon, Mga Halangdon nga Hukom, inyong isalikway kining grabeng sayop ug pulitikal nga gi-motibo nga mga kaso. Hangyoon namo kamo nga ibalik si Rodrigo Duterte ngadto sa iyang pamilya, ug hangyoon usab namo kamo nga ibalik sa katawhang Pilipino ang ilang Tatay Digong.

Salamat, Mga Halangdon nga Hukom. 

PhilSTAR L!fe, in partnership with Komisyon sa Wikang Filipino, is providing translations of Duterte's pre-trial hearing into Filipino and Cebuano. Know more about Komisyon sa Wikang Filipino via its official website as well as Facebook and Instagram.

Find out what happens next after the former president's confirmation of charges hearing here.